Béda révisi "Kénozoikum"

64 bita dipupus ,  2 tahun yang lalu
m
Ngarapihkeun éjahan, replaced: ea → éa, kusabab → ku sabab, sareng → jeung (18), sapertos → saperti (2), atanapi → atawa (2), mangrupikeun → mangrupa, langkung → leuwih (2), ageung → gedé, kal using AWB
Tag: Éditan sélular Éditan wéb HP
m (Ngarapihkeun éjahan, replaced: ea → éa, kusabab → ku sabab, sareng → jeung (18), sapertos → saperti (2), atanapi → atawa (2), mangrupikeun → mangrupa, langkung → leuwih (2), ageung → gedé, kal using AWB)
[[Gambar:Arsinoitherium zitteli.jpg|jmpl|Fosil ti jaman [[Oligosin]], Kénozoikum.]]
'''Éra Kénozoikum''' atawa '''Néozoikum''' nyaéta salah sahiji périodeu anu paling narik dina sajarah Bumi, sacara géologis, iklim, biologis. Éta ogé périideu sajarah pangahirna (jeung ayeuna). Éra Kénozoikum kabagi dua périodeu, nyaéta [[Paleogene]], [[Neogene]], sarengjeung [[Kuarter]] anu kabagi dina jaman. Kénozoikum parantosgeus ningali kapunahan dinosaurus non-avian sarengjeung naékna umat manusa. Ditandaan ku [[Peristiwa Kapunahan Kapur-Térsiér|Peristiwa kapunahan Kapur-térsiér]] dina tungtung périodeu [[Kapur (periodé)|Kapur]] sarengjeung tungtung Éra Mésozoikum. [[Périodeu (waktos géologis)|Périodeu]] ieu mangrupikeunmangrupa périodeu kahirupan ayar. [[Mamalia]] panginteun henteu parantosgeus bangkit tina lautan ayeuna, tapi aranjeunnamaranéhna mekar jadi rupa-rupa bentuk téréstrial, laut, sarengjeung avian.
 
== Étimologi ==
Ngartos Kénozoikum atanapiatawa Néozoikum asalna tina [[basa Yunani]] anu diwangun ku kecap, keno (καινός kainós) hartosna énggal, sarengjeung zoikum = zoic (ζωή zōḗ) hartosna hirup. Namingaran anu diusulkeun dina taun 1840 ku ahli géologi Inggris [[John Phillips]] (1800 - 1874) kalayankalawan namingaran Kénozoikum titik tumpu para ahli sarengjeung ngagampangkeun pengklasifikasian waktoswaktu-waktoswaktu dina élmu géologi anu saméméhna dingaranan Kénozoikum.<ref>{{Cite web|url=https://zonapenemuan.blogspot.com/2019/05/zaman-kenozoikum-neozoikum.html|title=Pengertian dan Ciri-Ciri Zaman Neozoikum atau Kenozoikum|website=Zona Penemuan|language=en-GB|accessdate=2019-11-21}}</ref>
 
== Kajadian géologis ==
Kajadian géologis anu utamiutama dina Éra Kénozoikum nyaéta buana pindah kana posisi ayeuna. Saatos bengkahna sarengjeung [[Gondwana]] dina awal périodeu [[Cretaceous]], Australis-New GuineaGuinéa ngalayangkeun kalér sarengjeung tabrakan sarengjeung [[Asia Tenggara]]. [[Antartika]] pindah kana posisi ayeuna dina [[Kutub kidul|Kutub Kidul]] sarengjeung [[Samudra Atlantik]] ngalegaan. Antukna, [[Amérika Kidul]] jantenjadi napel na [[Amérika Kalér]]. [[Subbuana India|India]] tabrakan dareng [[Asia]] antara 55 sarengjeung 45 juta taun ka tukang; [[Semenanjung Arab|Arab]] bertembung sarengjeung [[Érasia]], nutup [[Samudra Tethys]] sakitar 35 juta taun ka tukang.
 
== Iklim ==
Sacara iklim, Éra Kénozoikum parantosgeus diering. Penciptaan [[Drake Passage]] ngabalukkarkeun Amérika Kidul ngiringanmiluan pinuh Antartika nalika [[Ogoliosin]], iklim anu tiis kusabaab kaayaan Antartika Circumpolar anu ngalaksanakeun cai Antartika anu tiis sarengjeung jero. Tren penyejukan diteruskeun di [[Miosin]], kalayankalawan waktoswaktu anu langkungleuwih anget. Nalika Amérika Kidul jantenjadi napel na Amérika Kalér ([[Isthmus of Panama]]), wilayah Arktik tiis kusababku sabab penguatan arus [[Humbold]] sarengjeung [[Teluk Stream]]. Ieu ahirna nuju ka jaman és [[Pleistosin]].
 
== Biologis ==
Sacara biologis, Éra Kénozoikum disebut salaku '''Jaman Mamalia''', sanaossanajan manuk langkungleuwih seueurloba [[mamalia]] dua-hiji. Kénozoikum nyaéta umurna sapertossaperti savannah, umur tutuwuhan anu gumantung sarengjeung serangga, atanapiatawa umurna manuk sapertossaperti éta yuswa mamalia. Seueurloba spésies-spésies parantosgeus ngalaman dina [[Éra (waktos géologi)|éra]] ieu. Jukut parantosgeus maenkeun peran anu penting pisan dina périodeu ieu. Éta geus ngawangun épolusi manuk sarengjeung mamalia pakan di dinya. Salah sahiji grup anu béntenbéda-béntenbéda sacara signifikan dina Kénozoikum nyaéta oray. Dina éta Kénozoikum, oray mekar dina sagala rupa wangun, khususna [[kolubrid]], nuturkeun épolusi sumber utamiutama ayeuna, éta rodénsia. Dina bagian awal Kénozoikum, dunya dikawasa ku manuk gencar, dunya dumasar taneuh sarengjeung sakelompok mamalia anu ageunggedé. Nalika leuweung mimiti suram sarengjeung iklim mimiti niiskeun, mamalia anu sanés nguasaan.<ref>{{Cite web|url=https://www.universetoday.com/47473/cenozoic-era/|title=Cenozoic Era|last=Coffey|first=Jerry|website=Universe Today|language=en-US|accessdate=2019-11-21}}</ref>
 
== Réferénsi ==